گفت حافظ من و تو محرم این راز نه ایم

آیا دیوان حافظ آینه ای از قرآن است؟ عزیزی مدت های پیش گفته بود اگر خدا می خواست قرآن رو به زبان فارسی نازل کند، حتماً شبیه دیوان حافظ می شد، و این فکر مدت ها در ذهن من بود. شاید بسیار به جا بودن ِ واژگان و جایگشت هایشان، و در نتیجه سر ِ ذوق آوردن خواننده، این را ذهن تداعی کند. و اینکه حس جادوگری با کلمات به آدم دست می دهد و این یادآور ِ آیه های قرآن است که بعضی شنوندگانش می گفتند این کلمات سحر و جادوست. اما فهمیدم که اینطور نیست واقعاً. برای نمونه همین مفهوم عشق، که در قرآن نیست و البته یکی از کلید واژه های پر تکرار حافظ است. یا از آن طرف، مفاهیم جهاد و قتال که از کلید واژه های مهم قرآن اند، در حافظ نیستند. آنچه از حافظ می دانیم این است که او تقریباً تمام منابع مهم پیشینیان را خوانده است. از ابن عربی تا فردوسی. آقای منصوری می گفت حافظ برآیند سه بردار است، برآیند سه مکتب فکری: قرآن، خیام و فردوسی، که البته خودش هم منفعل نبوده و با اینها کنش داشته و محصول جدیدی تولید کرده. البته از دیگران هم تاثیر پذیرفته اما این سه بردار بیش از همه بر او تاثیر گذاشته. خیام گونگی حافظ، به راحتی پیداست. م